MENU
logo
logo
Vietnamese English

Người Mạ ở Đồng Nai sinh sống tập trung ở một số ấp, xã như Hiếu Nghĩa huyện Định Quán, xã Tà Lài, Phú Bình, Phú Sơn huyện Tân Phú… Với những nét đặc trưng rất riêng, văn hóa người Mạ thể hiện trong các phong tục, cách ăn,mặc, ở, tri thức dân gian, tín ngưỡng lễ hội, phong tục tập quán, ẩm thực, văn học, âm nhạc và nghệ thuật… Trong đó phải kể đến loại hình hát kể “Tăm pơt” độc đáo của người Mạ.

 

 
Đây là lối hát đối đáp, giao duyên trong sinh hoạt cộng đồng của người Mạ. Họ hát khi Mừng lúa mới, trong lễ hội đâm trâu, trong kết bạn, trong giao duyên, trong khi lên nương rẫy, trong đón khách, trong thi thố, đối kể tại những buổi sinh hoạt cộng đồng. 

Khi kết bạn, chào mời thì lời hát Tăm pơt được thể hiện giữa những người mới quen, giữa chủ và khách. Trong dịp hát hỏi, lời hát Tăm pơt kể về chuyện ngày xưa của tổ tiên về tình yêu, hạnh phúc, những cách thức của từng lễ nghi cho con cháu nghe và là những lời cầu chúc cho đôi trai gái Mạ vui sống hạnh phúc bên nhau. Lời ca trong ngày vui đó thể hiện nỗi vui mừng của những người liên quan: của gia đình hai bên trai, gái.

Hát trong dịp mừng lúa, người Mạ đối đáp và kể cho nhau biết về cách làm lúa của ông bà ngày xưa, những nghi thức của ngày từ đầu mùa xuống ruộng cho đến khi hạt lúa được đem về nhà. Những lời ca được hát lên trong dịp "gùi lúa về nhà" như mạch chảy liên tục với bao hình ảnh sống động. Ở đó không chỉ là niềm vui của một con người riêng rẽ mà hòa trong niềm vui của cộng đồng. Họ ca ngợi về quê hương, xứ sở cộng đồng mình sinh sống, nói về những câu chuyện xưa, những lời khuyên răn của ông bà, kể về những câu chuyện tình ca đẹp đẽ... mà họ lồng trong lời hát theo cách thức, vần điệu có tính ngẫu hứng nhưng không hoàn toàn tự do.

 

 
Lễ hội đâm trâu của người Mạ ở Đồng Nai

Hát trong lễ đâm trâu, là lễ hội lớn trong năm mà cả cộng đồng người Mạ tham gia. Họ vui hát nhảy múa trong tiếng cồng chiêng rộn rã, với những nghi thức cổ truyền. Trong không khí của lễ hội, trai gái thì tìm hiểu tình cảm, người lớn thì thi nhau kể về chuyện xưa, trẻ con thì vui mừng nhảy múa. Lời hát Tăm pơt trong lễ hội này cũng kéo dài vô tận. Những nghệ nhân có thể hát suốt trong không khí náo nhiệt, thời gian diễn ra lễ hội.

Hoặc thi thố, đối kể cùng nhau thì không phân biệt tuổi tác, giới tính, miễn người hát cùng tham gia, đặc biệt trong các buổi lễ hội cộng đồng. Cũng có khi chỉ một nhân vật hát kể về dân tộc, về lịch sử, những điều muốn khuyên dạy con cái qua lời Tăm pơt.

Có thể nói hát kể đối đáp của người Mạ được diễn xướng bất kỳ nơi đâu. Họ cũng có thể hát một mình hoặc lúc có nhiều người tham gia mà ở đó, những người hát lúc đối, lúc đáp hoặc đóng những vai trong nội dung bài hát.

 
Người phụ nữ Mạ dệt thổ cẩm

Tăm pơt của người Mạ có nội dung được thể hiện phong phú, đa dạng, tùy theo cách thể hiện mà những người hát làm cho câu chuyện càng thêm sinh động, cuốn hút người nghe. Tăm pơt của người Mạ vừa có tính sử thi cũng vừa có tính dân gian. Qua những người hát, họ vừa thi thố tài năng với nhau, nhắc về lịch sử cộng đồng với những gì họ biết, họ nhận thức và thể hiện theo chủ đề trong một bối cảnh phù hợp nhất định. Những người biết hát Tăm pơt có thể xem họ là những nghệ nhân của lối hát kể đối đáp rất độc đáo.

Những nghệ nhân hát Tăm pơt là những người có trí nhớ tốt, có cách biểu đạt ngữ điệu, lời kể rất hay, thích ứng trong từng nội dung diễn đạt. Mỗi bài hát Tăm pơt khá dài, gồm nhiều câu, mỗi câu mỗi ý được nghệ nhân ứng tác dài, ngắn tùy theo nội dung. Những người tham gia phải có khả năng tiếp thu, ứng tác nhanh và đối đáp giỏi. Đó cũng là một nét độc đáo riêng của loại hình nghệ thuật này.

Ngày nay, số nghệ nhân người Mạ còn hát được Tăm pơt ở Đồng Nai rất ít. Nguy cơ mai một nghệ thuật này lên đến mức báo động. Số lượng nghệ nhân ít, hầu hết đều đã cao tuổi, thế hệ trẻ kế thừa lại chịu nhiều tác động của xã hội phát triển, khiến cho vấn đề bảo tồn bị đứt quãng. Làm thế nào để giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số nói chung và của dân tộc Mạ ở Đồng Nai nói riêng là hoạt động vô cùng cần thiết và cấp bách trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

MP

 

Bài liên quan

Nghề dệt thổ cẩm ở Đồng Nai
Rực rỡ sắc hoa bò cạp vàng
Lễ hội Lồng Tồng của người Tày
Không gian lý tưởng tại Ngọc Phát Riverside
Thư giãn cuối tuần bên Hồ Sông Mây
Những quán trà sữa có thương hiệu lớn ở Đồng Nai
Tận hưởng không gian bình yên giữa màu xanh Đảo Ó
Đẹp mê mẩn với những cánh đồng cỏ lau ở Đồng Nai
Những cánh diều về trên phố
Hấp dẫn sinh tố cacao Trọng Đức – Tân Phú
Mekong Long Thành – Trạm dừng chân lý tưởng tại Đồng Nai
Khám phá những điều thú vị ở Biên Hòa
Tận hưởng hương đồng gió nội ở Thác Đá Hàn
Nhà cổ trăm tuổi ở Phú Hội – Nhơn Trạch
Thưởng thức ẩm thực phong phú tại Làng Tre việt
Khám phá Thác Mai – Bàu nước sôi giữa rừng thiên nhiên
Dịp 8/3 đi đâu, chơi gì ở Đồng Nai
Tục căng tai của người S’tiêng ở Đồng Nai
Hồ nước sinh thái Cây si trăm thân tại VQG Cát Tiên
Trải nghiệm du lịch Homestay tại Đồng Nai