MENU
logo
logo
Vietnamese English

Ở Biên Hòa có ngã ba Thành, gọi là ngã ba Thành vì nơi đây có một ngôi thành cổ, rất cổ có niên đại sớm ở miền Nam Việt Nam, mà người dân nơi đây thường gọi là Thành Kèn Biên Hòa. 

Được xây dựng từ thời chúa Nguyễn (thế kỷ XIX). Lúc bấy giờ Thành kèn thuộc thôn bàn Lân, huyện phước chánh, tỉnh Biên Hòa. Nay thuộc phường Quang Vinh, Tp. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Từng là một công trình có cấu trúc độc đáo trên diện tích 10.816 m2, dấu tích còn sót lại là một vòng thành được xây dựng bằng đá ong, bên trong có ngôi nhà kiến trúc theo kiểu Pháp. Thành cổ ở đó, chứng kiến bao sự đổi thay của thời gian và bao thế kỷ nay nó vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt.

Ngược dòng lịch sử vào thế kỷ 14 - 15, Thành Kèn Biên Hòa có tên gọi là Thành Cựu. Thành được đắp bằng đất lần đầu tiên vào năm Gia Long thứ 15 (1816) . Chu vi dài 280 trượng (1,187,2 m), cao 4 thước ba tấc (1m 996), dày 1 trượng (4m24). Hào rộng 2 trượng (8m48), sâu 6 thước (2m544). 

Đến năm Minh Mạng thứ 15 (1834), Thành Cựu được xây lại bằng đá ong đỏ và đổi tên là thành Biên Hòa. Với quy mô lớn hơn, chu vi dài 338 trượng (1,433,12 m), cao 8 thước 5 tấc (3m604), dày 1 trượng (4m24), hào rộng 4 trượng (16m96), sâu 6 thước (2m544). Thành có 4 cửa và 1 kỳ đài (phía chánh diện). Mỗi cửa có cầu đá bắc ngang qua hào để làm lối lưu thông ra vào. 

Đây là thước đo thời Lê và Minh Mạng các thông số được quy đổi là: 1 tấc bằng 10cm; 1 thước bằng 0m424; 1 trượng (10 thước) bằng 4m24. 

Thành Biên Hòa, được xây dựng, là một minh chứng lịch sử là thành quả lao động từ bàn tay khối óc của các thế hệ tiền nhân Biên Hòa – Đồng Nai xưa. Theo nhiều sử sách ghi lại, vật liệu xây dựng Thành thời đó là vật liệu tại chỗ của Biên Hòa. Loại đá ong với những tảng lớn (hiện nay còn lại một số cạnh tường thành) cho thấy chúng được khai thác, vận chuyển khá kỳ công.

Theo dòng chảy lịch sử năm 1861, thực dân Pháp chiếm Thành Biên Hòa và thu hẹp phạm vi thành để làm nơi đóng quân, nên có tên gọi Thành Xăng Đá (phiên âm từ tiếng Pháp là Soldat tức thành lính). Vào những buổi sáng, lính Pháp thường sử dụng kèn báo thức, âm thanh vang cả một vùng nên dân địa phương quen gọi là Thành Kèn. 

Sau khi chiếm đóng thành Biên Hòa, ngoài việc cho thu hẹp diện tích, người Pháp còn cho xây dựng thêm nhiều công trình bên trong thành  như các khu nhà biệt thự với một tòa phía Tây Bắc và một tòa phía Đông Nam. Những ngôi nhà này được xây dựng 3 tầng có sàn gạch, mái ngói, vòm cuốn, hệ thống cửa thông gió cho cả tòa nhà, trong đó đáng chú ý là sàn gạch được chia nhỏ bằng các thanh thép hình to dày, sau đó ghép gạch lại với nhau bằng vôi, vữa.

Thời kỳ Mỹ – ngụy, thành Biên Hòa được sử dụng vào mục đích quân sự. Sau năm 1975, phòng Hậu cần Công an tỉnh Đồng Nai quản lý, sử dụng di tích và xây dựng thêm một số hạng mục làm công sở, nhà kho. Năm 2001, do nhu cầu mở đường nội ô ở thành phố, một số hạng mục như: Lô cốt, vòng thành bị đập bỏ. Mặc dù diện tích của thành Biên Hòa bị thu hẹp, một số hạng mục bị phá vỡ so với hình thể ban đầu, nhưng vẫn bảo lưu được yếu tố gốc cần thiết.

Năm 2013, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã xếp hạng Thành cổ Biên Hòa là di tích cấp quốc gia.

Có thể nói, trong ký ức của người dân Biên Hòa từ đời này sang đời khác đã tồn tại những câu chuyện, hình ảnh về thành cổ. Tiếng kèn báo thức vào mỗi buổi sáng dù không còn, nhưng nhiều câu chuyện liên quan; cũng như những sự kiện lịch sử về thành trong các cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thì vẫn còn lưu truyền cho đến ngày nay.

Ông Năm Cán nay đã ngoài 80 tuổi, ngụ ở phường Quang Vinh. Nhớ lại ký ức thời nhỏ, còn cấp sách đến trường, thấy lính Săn Đá, sợ muốn chết luôn. Đâu có ai muốn nghỉ đến thành quách của họ làm gì. Nhưng nhớ nhất tiếng kèn báo thức của lính vang vọng từ trong thành, giục giã người dân khu Ngã Ba Thành phải thức dậy sớm như một thói quen mặc định. Chính cái tiếng kèn đó câu chuyện con ma nữ đó lon lăn long lóc giữa trưa đó nó đã in sâu đậm trong tâm khảm của người dân nơi đây, một ký ức nhỏ nhưng đã để lại bao hoài niệm.

Ngày nay, du khách đến tham quan Thành Kèn Biên Hòa sẽ thấy sức sống mới, ấn tượng mới. Đợt trùng tu giai đoạn một đã làm cho bộ mặt của Thành Kèn thay da đổi thịt, cảnh quan và không gian thoáng đãng hơn, sạch đẹp hơn khoảng sân rộng mênh mông với các phiến đá hình lục giác đều nhau thẳng tắp và đặc biệt là khu nhà cổ lớn phía Tây được trùng tu rất kiên cố cùng các hiện vật được bày trí mang tính thẩm mỹ cao. Sẽ là thú vị và độc đáo cho các đôi nam, nữ sắp cưới tới đây để cho ra các tác phẩm hình lưu niệm hoài cổ tuyệt vời của mình.     

 
MRD