MENU
logo
logo
Vietnamese English

Nghệ thuật tranh ghép gốm hay còn gọi là Tranh mosaic (khảm ghép) đã có lịch sử lâu đời, xuất hiện từ hơn 4000 năm trước công nguyên do người Xume ở vùng Lưỡng Hà sáng tạo, như một thể loại trang trí bằng đá màu và ngà voi.  

Về sau loại tranh này phát triển cả về kĩ thuật lẫn màu sắc, được người La Mã rất ngưỡng mộ, chiếm vị trí quan trọng về số lượng và chất lượng, có ảnh hưởng rất sâu rộng. Hiện nay, loại tranh này được nhiều nghệ sĩ trên thế giới kế tục, trở thành một thể loại nghệ thuật đặc thù, nổi bật về kĩ thuật và tính quy mô. Mêhicô, Liên Xô là những nước tiên phong và đã gặt hái nhiều thành công về thể loại này.

tranh gốm Đồng Nai 1
Tranh gốm có hai thể loại, một là tranh vẽ  trên miếng gốm to, hai là tranh ghép từ nhiều miếng gốm nhỏ như thế này

Đến Việt Nam, khách du lịch sẽ có dịp chiêm ngưỡng những công trình từ nghệ thuật tranh ghép gốm như: chùa Chén kiểu ở Sóc Trăng, kiến trúc cố đô Huế với nhiều tranh ảnh được trang trí ghép bằng mảnh sứ, gốm của Bát tràng, và một số ngôi chùa cổ của người Hoa ở TP.HCM... Ở Đồng Nai, nghệ thuật tranh ghép gốm cũng đang được phát triển và để lại ấn tượng mạnh đối với du khách qua những tác phẩm mang tính thẩm mỹ cao nhưng vẫn thấm đẫm bản sắc của hồn gốm Việt.

Bản sắc gốm Việt…

Với bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, những mảnh gốm đã được thổi hồn, tạo nên những bức tranh nghệ thuật, mang đậm bản sắc dân tộc, những sắc màu được thể hiện ấn tượng, tạo nên một bức tranh hoàn hảo của cuộc sống có cảnh vật, con người cùng những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt.

 

Kĩ thuật ghép mảnh phải tỉ mỉ, tập trung cao nhằm tạo sự sinh động cho từng tác phẩm.

Quy trình chế tác một bức tranh ghép gốm rất công phu, cần một khoảng thời gian dài, tùy thuộc vào kích thước của bức tranh. Và đặc biệt là sự công phu,tỉ mỉ, sự kiên nhẫn của các nghệ nhân. Từ việc phát thảo ý tưởng, in ấn tranh, đến công đoạn chế tác, chắp ghép những mảnh gốm phù hợp, cùng những tông màu, độ màu phù hợp với từng chi tiết của bức tranh. Dụng cụ được sử dụng chủ yếu chính là kềm bấm, sẽ tạo hình cũng như tỉa các mảnh gốm phù hợp với các họa tiết trong tranh. Các mảnh gốm có kích thước khoảng 0,5cm đến 2cm. Thông thường một bức tranh có thể từ vài trăm mảnh gốm hoặc lên đến vài chục ngàn mảnh gốm ghép lại. Không có mảnh gốm nào giống nhau hoàn toàn về hình dạng và màu sắc, nhưng tất cả sau khi ghép, làm nên một bức tranh hoàn chỉnh và tuyệt đẹp. 

Đặc biệt, quy trình chế tác tranh ghép gốm là quy trình sáng tạo hai lần: lần thứ nhất họa sĩ thực hiện bức tranh mẫu và sau đó được kiểm tra từng chi tiết cẩn thân hoàn chỉnh; sau đó, nghệ nhân chép lại bức tranh với đầy đủ chi tiết, màu sắc. Mỗi một mảnh gốm do nghệ nhân cắt ra, đặt vào tranh có thể xem như một nhát cọ của họa sĩ, nhưng được thực hiện bằng kềm bấm và màu sắc phải được chuẩn bị trước trong lò nung ở nhiệt độ 1.200oC trước khi thực hiện thao tác ghép gốm.

Sự thổi hồn vào những bức tranh đã làm nên điều đặc biệt cho từng tác phẩm, từ những mảnh gốm với các loại màu sắc khác nhau, được lựa chọn kỹ lưỡng đã cho ra những tác phẩm tuyệt đẹp. Thể hiện tất cả những gì hiện hữu trong đời sống con người tạo nên những sắc màu của cuộc sống, những vũ điệu nhẹ nhè làm say đắm lòng người. Tuy nhiên, trong hầu hết các công trình tại Châu Á và Việt Nam, kỹ thuật ghép gốm thường chỉ mang tính chất trang trí. Không ít người còn hiểu sai: ghép gốm như một kỹ thuật tận dụng các mảnh chén vỡ, là việc làm chỉ của thợ xây dựng ở các vùng quê!

Khảm gốm giữa dòng chảy hiện đại…

gốm Đồng Nai
Các tác phẩm luôn thu hút người xem bởi sự đặc sắc của nó.

Theo tài liệu ghi chép, tại những cuộc đấu xảo trong thập niên 30 của thế kỷ trước ở châu Âu, màu men xanh đồng trổ bông cùng với kiểu dáng khác lạ, kỹ thuật sáng tạo của các nghệ nhân Đồng Nai nói riêng và của Việt Nam nói chung đã làm ngỡ ngàng những nhà sưu tập sành điệu trên thế giới. Trải qua thời gian, với nhiều tác động của thị trường, gốm Biên Hòa cũng thăng trầm như những người tâm huyết đã làm ra nó. Những năm gần đây, trước sự giao lưu với các vùng gốm khác, cùng với sự mở rộng thị trường xuất khẩu, gốm Biên Hòa đang dần được hồi sinh…

Từ hàng ngàn mảnh gốm nhỏ nhiều sắc màu, qua bàn tay tỉ mỉ của các nghệ nhân, được ghép lại cạnh nhau theo một chủ ý nhất định và hình thành nên những tác phẩm nghệ thuật thực sự, chắc khỏe, độc đáo, có một sức thu hút khó kềm chế được. Đây là những sản phẩm bền bĩ với thời gian, có thể trưng bày cả trong nhà và ngoài trời, hay tự tạo nên những mảng tường trang trí độc đáo, phù hợp cho các công trình thể thao, văn hóa, tôn giáo…

Tranh ghép gốm Đồng Nai với thương hiệu Mosa (hai âm đầu của từ mosaic) kế thừa kỹ thuật cổ châu Âu, kinh nghiệm của người Hoa, sự khéo léo của người Việt, cùng với một số kỹ thuật hiện đại có thể hy vọng về một dòng sản phẩm tạo nên sự khác biệt, bổ sung cho nghề truyền thống đưa luồn khí mới cho gốm Biên Hòa đó chính là tranh ghép gốm. 

Ngày nay, nghệ thuật khảm gốm đã lan toả khắp mọi nơi, ứng dụng rộng trong nhiều lĩnh vực, nhưng đắc dụng nhất là trang trí nội ngoại thất kiến trúc. Những đặc tính nổi trội của vật liệu Mosaic như gam màu rộng, bền vững theo thời gian, chuyển tải mọi kỹ thuật thể hiện và nội dung diễn đạt, Mosaic dần thay thế những bề mặt rộng của mặt đứng kiến trúc, tạo thành những bức tranh tường lớn trong đô thị, biến những tấm ngăn nội thất bằng bê tông phủ sơn tổng hợp đơn màu thành những tấm ngăn trong nhẹ, lung linh với ánh sáng đa màu, biến những mặt phẳng vô tri, phi hình thành hữu hình mang đầy ý nghĩa thi vị…

 

Bài & ảnh: Thanh Xuân


Bài liên quan

Bảo vệ môi trường phát huy giá trị di tích danh lam thắng cảnh quốc gia núi Chứa Chan
Đặc sắc lễ hội truyền thống của người Chơro
Du lịch bụi tại Đồng Nai
Trải nghiệm địa chỉ hấp dẫn khi đặt chân đến huyện Vĩnh Cửu
Viên ngọc sáng giữa Hồ Trị An, Đảo Ó - Đồng Trường – huyện Vĩnh Cửu
Tour Famtrip thực tế và hiệu quả
Hành trình săn tìm những điều bí ẩn đầy thú vị tại VQG Cát Tiên
Nhơn Trạch - đặc sản miệt vườn
Kỷ niệm 72 năm ngày Di sản văn hóa Việt nam 23/11/1945 – 23/11/2017
Chuyến du lịch "bụi" ở VQG Cát Tiên - Đồng Nai
Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên sân khấu cải lương và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc 2017
Đỗ Trần Khánh Ngân, cô gái đến từ Đồng Nai đăng quang hoa hậu hoàn cầu (Miss Globe) 2017
Nơi gặp gỡ văn hóa Bắc, Trung, Nam
Lang thang cà phê Biên Hòa
Đồng Nai trao quà tặng cho hội nghị APEC 2017
Đồng Nai tổ chức tour khảo sát kết hợp tọa đàm "Đóng góp ý kiến phát triển du lịch huyện Vĩnh Cửu"
Đình Tân Lân
Biên Hòa – Thành phố tôi yêu
"Săn" cá khủng dưới chân đập thủy điện Trị An
Bà Đất homstay - chốn "ốc đảo" bình yên