MENU
logo
logo
Vietnamese English

Mỗi dân tộc có một cội nguồn lịch sử, một hoàn cảnh địa lý khí hậu, một ngôn ngữ riêng và hệ thống phong tục tập quán tương ứng. Lĩnh vực hôn nhân là một hiện tượng văn hóa xã hội phản ánh đặc trưng văn hóa tộc người và liên quan chặt chẽ tới toàn bộ hệ thống xã hội. Tuy nhiên, đề tài hôn nhân là đề tài hết sức quyến rũ và còn rất nhiều quan điểm, ý kiến khác biệt. Bài viết này đề cập tới một phong tục khá thú vị trong hôn nhân của dân tộc Chơ ro tại Đồng Nai. 

Theo số liệu thống kê năm 2009, người Chơ ro có 26.855 người, cư trú ở 36/63 tỉnh, thành của Việt Nam. Đặc biệt, địa bàn người Chơ ro sinh sống tập trung nhất là khu vực Đông Nam bộ, nhất là tỉnh Đồng Nai 15.174 người. Ngoài ra, người Chơ ro còn sinh sống ở Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình thuận, Bình Dương… Hoạt động kinh tế của người Chơ ro là săn bắn, hái lượm, đánh bắt cá, trồng trọt canh tác nương rẫy, chăn nuôi và nghề đan lát, dệt vải. Do hoạt động kinh tế khép kín, mang đậm tính chất tự cung tự cấp nên hoạt động trao đổi buôn bán chỉ xuất hiện trong quá trình giao tiếp với các dân tộc lân cận. Làng (plây) là đơn vị cư trú của người Chơ ro. Trưởng làng có vai trò đặc biệt quan trọng, có quyền quyết định nhiều vấn đề nhân sự trong phạm vi làng. Về tôn giáo tín ngưỡng, người Chơ ro tin vào thần linh (vạn vật hữu linh) và tin vào sự chi phối của các thần linh. Các gia đình trong làng thuộc nhiều dòng tộc khác nhau, mỗi dòng tộc là một đơn vị ngoại hôn. Hình thức cư trú của đại gia đình người Chơ ro là ngôi nhà sàn dài. Một dòng tộc có từ một đến hai, ba ngôi nhà dài.

Trong hôn nhân gia đình, người Chơ ro tuân thủ nguyên tắc hôn nhân ngoại tộc, những người trong cùng một dòng tộc không được lấy nhau. Người Chơ ro theo chế độ mẫu hệ, hình thức hôn nhân chồng cư trú bên vợ, người con trai phải về ở rể nhà vợ. Sau khi tiến hành đám cưới tại nhà gái, chàng trai tiễn cha mẹ, bà con, bạn bè của mình ra về và ở rể tại nhà gái. Thời gian đầu, khi chưa có con, hai vợ chồng sống chung với cha mẹ. Sau khi có con đầu lòng, gia đình bố mẹ vợ xin phép tộc trưởng cho hai vợ chồng ra ở riêng, họ làm thêm một gian nhà, nối tiếp phía sau căn nhà dài của dòng tộc, trở thành một gia đình mới của cộng đồng.

 tục ngủ mèo - dân tộc chơ ro Đồng Nai
Dân tộc Chơ ro – Đồng Nai

Cũng như một số các dân tộc thiểu số khác ở Việt Nam, người Chơ ro có tục ngủ chung trước khi cưới, thường gọi là tục “ngủ mèo”. Vào những ngày cúng Yang, lễ tết, ngày cưới bạn bè, đám tang, đi vần công trả công (đi làm đổi công cho nhau)… là dịp để nam nữ trong làng có dịp giao lưu, tìm hiểu, thổ lộ tình cảm. Khi các cặp nam nữ đã có tình cảm, chàng trai hẹn hò và quy ước với cô gái về giờ giấc, ám hiệu để qua nhà cô gái vào ban đêm. Cô gái cũng báo cho chàng trai biết nơi ngủ của mình, để khi chàng trai đến ra hiệu, cô gái sẽ xuống đón. Tín hiệu thường là roi mây chọc vào phần sàn chỗ cô gái đang ngủ hoặc cỏ tranh luồn qua khe sàn. Nếu đúng tín hiệu, cô gái sẽ xuống đón chàng trai lên để tâm tình đến sáng. Gia đình cô gái chỉ chấp nhận việc “ngủ mèo” nhiều nhất là ba đêm. Sau ba đêm, chàng trai phải để lại vật làm tin. Nhà gái sẽ báo cáo với ông trưởng tộc và mang vật làm tin này sang nhà trai ngỏ lời. Nếu gia đình chàng trai không chịu cưới sẽ bị phạt, hình thức phạt đánh vào kinh tế như phạt trâu, bò, heo, cồng chiêng…Nếu chuyện “ngủ mèo” chỉ diễn ra trong một hoặc hai đêm, cha mẹ cô gái cũng hiểu là chúng không hợp nhau, đó là ý trời và cho chuyện đó là bình thường. Trường hợp “ngủ mèo”, cô gái lỡ có thai, nếu cô gái muốn dấu không khai tên người bố, đứa bé sinh ra sẽ được gia đình nhà cô gái và dòng tộc nuôi, ngược lại nếu muốn lấy người đó làm chồng, cô gái sẽ khai ra cho trưởng tộc và gia đình biết để qua bên nhà trai nói chuyện. Hai gia đình sẽ tổ chức cưới “chạy” để không bị dòng tộc và dân làng quở trách. Trong trường hợp này, nếu nhà trai không đồng ý cưới, hoặc từ chối trách nhiệm sẽ bị phạt rất nặng và nhà gái sẽ nhờ bà bóng bói để bói ra sự thật vì người Chơ ro rất tin vào thần linh. Được biết, từ 1980 đến nay, có thể do “Kinh hóa” đến với các plây (làng) Chơ ro nên tục “ngủ mèo” không còn tiếp tục được duy trì.

Quả thực đây là một phong tục “tiến bộ” đối với một số dân tộc khác. Tuy nhiên đã là phong tục, nét văn hóa đặc trưng của mỗi dân tộc thì đều đáng được trân trọng. Có lẽ chính phong tục này khiến cho các chàng trai, cô gái Chơ ro có trách nhiệm hơn với bản thân và gia đình của mình trước và sau hôn nhân./.

Mai Phương