Chùa Ông Biên Hòa là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng tại Đồng Nai, mang đậm dấu ấn kiến trúc và tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa. Không giống nhiều ngôi chùa cổ truyền thống của Việt Nam, nơi đây gây ấn tượng bởi phong cách kiến trúc Trung Hoa đặc trưng, tạo nên không gian cổ kính và trang nghiêm.
Đôi nét về chùa Ông Biên Hòa
Chùa Ông là cách gọi quen thuộc của người dân để chỉ các miếu thờ hoặc hội quán do cộng đồng người Việt hoặc người Hoa lập nên, thường thờ các vị thần, danh nhân lịch sử hoặc các vị Phật trong tín ngưỡng dân gian.
Hiện nay tại Việt Nam có khoảng 6 ngôi chùa Ông, trong đó khu vực miền Nam có hai ngôi chùa nổi tiếng nằm ở Cần Thơ và Đồng Nai. Chùa Ông Biên Hòa còn được biết đến với tên gọi Thất Phủ Cổ Miếu hay Miếu Quan Thánh Đế Quân, bởi nơi đây thờ chính Quan Công – vị thần tượng trưng cho lòng trung nghĩa, chính trực và khí phách.
Trước kia, ngôi miếu tọa lạc tại khu vực Châu Đại Phố thuộc Cù Lao Phố. Hiện nay, chùa nằm tại xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.
Chùa được xây dựng vào khoảng năm 1684 và đến nay đã tồn tại hơn 330 năm. Đây được xem là một trong những ngôi chùa cổ nhất ở khu vực Nam Bộ, đồng thời đánh dấu giai đoạn người Việt và người Hoa cùng khai phá, xây dựng vùng đất phương Nam.
Trải qua nhiều biến cố lịch sử, chiến tranh và ảnh hưởng của thời tiết, chùa Ông ở Biên Hòa từng bị hư hại nghiêm trọng. Vì vậy công trình đã được trùng tu nhiều lần vào các năm 1817, 1868, 1894, 1927 và lần trùng tu lớn nhất diễn ra vào giai đoạn 2009 – 2010.
Năm 2011, chùa Ông Biên Hòa được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thu hút nhiều du khách và người dân đến tham quan, chiêm bái.
Kiến trúc độc đáo của chùa Ông Biên Hòa
Thất Phủ Cổ Miếu gây ấn tượng ngay từ cổng tam quan với kiến trúc đá vững chãi. Dù bảng tên chùa được viết bằng chữ Hán nhưng mái ngói âm dương với màu sắc xanh vàng cùng những họa tiết rồng chầu long châu được chạm khắc tinh xảo tạo nên vẻ đẹp rất đặc trưng.
Khuôn viên chùa được bao quanh bởi bức tường gạch màu hồng cao khoảng 2,5m. Phía trước chùa hướng ra sông Đồng Nai và bên cạnh là cây si cổ thụ lớn, tạo nên không gian vừa cổ kính vừa thanh bình.
Mặc dù đã trải qua nhiều lần trùng tu nhưng kiến trúc tổng thể của chùa Ông Biên Hòa vẫn được giữ gần như nguyên vẹn. Công trình được xây dựng theo kiểu chữ “Khẩu”, bố cục theo dạng “nội công ngoại quốc”, với chánh điện nằm ở trung tâm và hai dãy nhà phụ ở hai bên gọi là đông lang và tây lang.
Mái chùa được lợp ngói âm dương đỏ sậm đã phủ màu rêu phong theo thời gian. Trên mái còn có nhiều tượng trang trí như ông Nhật, bà Nguyệt và các cảnh sinh hoạt truyền thống được chế tác bằng gốm men xanh.
Tường chùa được lát gạch màu hồng đặc trưng, tạo nên điểm nhấn nổi bật cho toàn bộ công trình. Không gian sân chùa rộng rãi với nhiều tiểu cảnh như bình lưu ly lớn hay các cổng phụ được xây dựng công phu.
Khu vực nổi bật nhất của chùa là hệ thống điện thờ gồm Tiền Điện, Trung Điện và Hậu Điện được bố trí theo trục thẳng. Không gian bên trong nổi bật với gam màu đỏ và vàng tượng trưng cho sự quyền uy và trang nghiêm.
Chính điện thờ tượng Quan Công trong trang phục áo gấm xanh với dáng vẻ oai phong. Bên cạnh là tượng Quan Bình và Châu Xương – hai nhân vật gắn liền với Quan Công trong lịch sử.
Ngoài ra trong chùa còn có nhiều gian thờ khác dành cho các vị thần như Thiên Hậu Thánh Mẫu, Kim Hoa Nương Nương, Phật Mẫu Chuẩn Đề, Quan Âm Bồ Tát, Thần Tài và nhiều vị thần linh trong tín ngưỡng dân gian.
Một điểm đặc biệt trong khuôn viên chùa là Quan Âm Các nằm phía sau chánh điện. Công trình này được xây dựng hai tầng và mang phong cách kiến trúc Việt Nam rõ nét.
Những hoạt động nổi bật tại chùa Ông Biên Hòa
Quan Thánh Đế Quân được xem là vị thần linh thiêng nên vào các dịp lễ, Tết hay ngày rằm, mồng một hàng tháng, nhiều người thường đến chùa để dâng hương cầu bình an, sức khỏe, may mắn và tài lộc.
Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, chùa Ông Biên Hòa còn là địa điểm được nhiều người lựa chọn để chụp ảnh nhờ khung cảnh cổ kính mang đậm phong cách Trung Hoa.
Trong khuôn viên chùa còn có các cửa hàng bán tranh thư pháp, câu đối và những vật phẩm may mắn để du khách có thể mua về làm quà.
Mỗi năm, từ ngày 10 đến ngày 13 tháng Giêng âm lịch, lễ hội chùa Ông được tổ chức với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc. Đây là dịp để cộng đồng người Việt và người Hoa cùng tham gia các nghi lễ truyền thống.
Trong lễ hội, nhiều hoạt động hấp dẫn được tổ chức như lễ nghinh thần, dâng hương, thả hoa đăng, múa lân – sư – rồng, biểu diễn thư pháp và các chương trình nghệ thuật truyền thống.
Ngày nay, chùa Ông Biên Hòa không chỉ là địa điểm tâm linh quan trọng mà còn là điểm tham quan văn hóa đặc sắc của Đồng Nai, thu hút nhiều du khách muốn tìm hiểu về lịch sử và nét đẹp kiến trúc cổ.
