Chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai là công trình tâm linh có lịch sử hơn ba thế kỷ, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng người Hoa tại vùng đất Biên Hòa. Nơi đây còn được biết đến với các tên gọi như Miếu Tổ Sư, Thiên Hậu cổ miếu hay chùa Bà Thiên Hậu Bửu Long. Đối với người Hoa Hẹ sinh sống tại Đồng Nai, ngôi miếu không chỉ là nơi thờ phụng linh thiêng mà còn là chốn gửi gắm niềm tin tâm linh và tưởng nhớ các bậc tiền nhân.
Tọa độ chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai và cách di chuyển
Chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai nằm trên đường Huỳnh Văn Nghệ, tổ 30, khu phố 5, phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa. Đây là khu vực khá thuận tiện về giao thông nên du khách có thể dễ dàng di chuyển đến tham quan bằng nhiều phương tiện như xe máy, ô tô, taxi hoặc xe buýt.
Nếu đi bằng phương tiện cá nhân, bạn chỉ cần tìm đường Huỳnh Văn Nghệ trên bản đồ và di chuyển theo hướng dẫn là có thể đến được chùa. Đường đi khá dễ, phù hợp cho cả chuyến tham quan trong ngày.
Trường hợp đi xe buýt, từ bến xe Biên Hòa bạn có thể chọn tuyến số 7 với lộ trình qua các tuyến đường Nguyễn Ái Quốc, 30 Tháng 4, Hà Huy Giáp, Cách Mạng Tháng 8 và dừng tại đường Huỳnh Văn Nghệ. Ngoài ra, tuyến xe buýt số 9 cũng có điểm dừng gần khu vực chùa.
Chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai – công trình kiến trúc người Hoa đặc sắc
Tại Đồng Nai, chùa Bà Thiên Hậu được xem là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của văn hóa người Hoa. Theo nhiều tài liệu, ngôi miếu được cộng đồng người Hoa Hẹ làm nghề khai thác đá ở Bửu Long xây dựng từ thế kỷ XVII nhằm thờ tổ nghề.
Ban đầu, miếu được lập để thờ Ngũ Đinh – vị tổ nghề đá. Sau đó, người dân tiếp tục thờ thêm các vị tổ nghề khác như Lỗ Ban (tổ nghề mộc) và ông Út (tổ nghề rèn). Đến năm 1967, linh vị Bà Thiên Hậu được rước về miếu, từ đó nơi đây có thêm tên gọi Thiên Hậu Cổ Miếu.
Thuở ban đầu, ngôi miếu được xây dựng khá thấp với vật liệu chủ yếu là đá khai thác ngay tại vùng Bửu Long. Đến năm 1894, người Hoa Hẹ đã tiến hành trùng tu và mở rộng công trình, nâng cao kiến trúc như hiện nay. Dấu tích của các bức tường cổ vẫn còn được lưu giữ.
Kiến trúc chùa được xây dựng theo dạng chữ Công với bố cục “nội công ngoại quốc”. Mặt tiền quay ra sông Đồng Nai, phía trước là khoảng sân rộng, phía sau là khu chánh điện thờ tự. Bên trái chánh điện là nơi thờ các vị tiền bối, bên phải dùng làm khu nhà khách.
Bên trong chánh điện là nơi thờ Tam vị tổ sư với tượng được tạc bằng đá xanh. Hai bên bàn thờ có cặp liễn đối khắc chìm trên đá và được dát vàng lá rất tinh xảo. Năm 2008, Miếu Tổ Sư tại chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai đã được công nhận là di tích cấp tỉnh.
Những truyền thuyết gắn với chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai
Ngôi miếu cổ này còn gắn với nhiều câu chuyện truyền thuyết mang màu sắc tâm linh. Theo một số ghi chép, lễ hội làm chay tại chùa có nguồn gốc từ Trung Quốc. Khi dịch bệnh xảy ra, người dân đã lập đàn cầu an, xin các vị thần linh và Bà Thiên Hậu phù hộ. Sau khi dịch bệnh qua đi và mùa màng thuận lợi, người dân duy trì nghi lễ này như một truyền thống.
Khi cộng đồng người Hoa Hẹ đến sinh sống tại Đồng Nai, họ tiếp tục giữ phong tục tổ chức lễ hội làm chay định kỳ để cầu an và tưởng nhớ tổ tiên.
Một truyền thuyết khác kể rằng khoảng 150 năm trước, khu vực Bửu Long từng xảy ra dịch bệnh. Bà Thiên Hậu đã “hiển linh” thông qua ông Tào Khương và chỉ dẫn người dân tìm 100 loại lá thuốc trên núi để chữa bệnh. Sau khi làm theo, dịch bệnh được đẩy lùi. Đến nay, Thiên Hậu Cung tại Biên Hòa vẫn còn lưu giữ 100 thẻ xăm tượng trưng cho các vị thuốc này.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, khu vực Bửu Long từng là nơi hoạt động của lực lượng cách mạng. Một số câu chuyện truyền miệng cho rằng lễ hội làm chay cũng gắn với việc tưởng niệm những người đã hy sinh trong các trận chiến tại khu vực này.
Lễ hội làm chay chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai
Lễ hội làm chay tại chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai là sự kiện văn hóa lớn của cộng đồng người Hoa tại Biên Hòa. Lễ hội diễn ra hằng năm từ ngày 10 đến ngày 13 tháng 6 âm lịch tại Thiên Hậu Cổ Miếu.
Mục đích của lễ hội là tưởng nhớ tổ nghề, tạ ơn thần linh và cầu an cho cộng đồng. Đây cũng là dịp để người dân địa phương gặp gỡ, giao lưu và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống.
Lễ hội bao gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội. Trong phần lễ, các nghi thức quan trọng như rước thánh vị, cầu an, phóng sinh và nghi lễ xô dàn được tổ chức trang nghiêm.
Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa như múa lân, biểu diễn nghệ thuật, hát cải lương và diễu hành trên các tuyến đường quanh khu vực chùa.
Từ một nghi lễ tôn vinh tổ nghề, lễ hội làm chay ngày nay đã kết hợp nhiều tín ngưỡng khác nhau như thờ Thiên Hậu, Quan Thánh Đế Quân. Dù vậy, ý nghĩa cầu an, cầu phúc và tưởng niệm vẫn được giữ gìn qua nhiều thế hệ.
Ngày nay, chùa Bà Thiên Hậu Đồng Nai không chỉ là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là điểm tham quan văn hóa lịch sử hấp dẫn của thành phố Biên Hòa.
